Tijdens de Duitse bezetting wisten ruim tweeduizend Nederlanders bezet gebied te verlaten om zich vanuit Engeland bij de geallieerden en de Nederlandse regering in ballingschap te voegen. Zij werden Engelandvaarders genoemd. Deze kaart brengt hun reizen in beeld: elke lijn is de weg die één persoon aflegde.
De bron
De gegevens komen uit de index Engelandvaarders 1940–1945 van het Nationaal Archief. Die index ontsluit 2.101 persoonsdossiers, met per persoon onder meer geboortegegevens, beroep, godsdienst, de gevolgde hoofdroute, de landen onderweg en — bij ruim de helft — een gedetailleerde reeks plaatsen die iemand aandeed.
Vanuit het detailvenster op de kaart is elk record met één klik te openen op de recordpagina in het Nationaal Archief, met daar ook de gedigitaliseerde verhoordossiers.
Hoe de kaart werkt
- Elke lijn is de reis van één Engelandvaarder, gekleurd naar hoofdroute (noordelijk via Scandinavië, zuidelijk via Frankrijk en Spanje, via Zwitserland, over de Noordzee, oostelijk via de Sovjet-Unie, of overig).
- Voor de ruim duizend records met een gedetailleerde route is de volledige weg getekend, stap voor stap.
- Voor records zonder gedetailleerde route toont de kaart een herkomstlijn (stippellijn) van het land van vertrek naar het Verenigd Koninkrijk. Die zijn apart in of uit te schakelen.
- In het detailvenster zien kamp- en opvanglocaties onderweg er anders uit dan gewone plaatsen; je kunt een reis ook afspelen als animatie.
- Naast de routes zijn er warmtekaarten voor herkomst (woonplaats) en bestemming (aankomstplekken), met per plaats een doorklikbare lijst van personen.
Databewerking
De reeks plaatsen per persoon (bijvoorbeeld “Rotterdam – Berlijn – Hamburg – Oslo – Stockholm – Londen”) is automatisch uit de index geparsed en per plaats voorzien van coördinaten via Nominatim / OpenStreetMap. In totaal gaat het om ongeveer 1.250 verschillende plaatsen. Waar de bron een plaatsnaam verkeerd spelde, is die waar mogelijk hersteld.
Kanttekeningen
- Niet elk veld is bij ieder dossier ingevuld; getoonde aantallen en percentages betreffen alleen de ingevulde records.
- Voor ongeveer 940 personen bevat de index geen gedetailleerde route. Hun reis is niet te reconstrueren en wordt als herkomstlijn getoond.
- Landsgrenzen en -namen worden weergegeven naar de situatie van nu; onderweg passeerden reizigers landen die inmiddels anders heten (zoals de Sovjet-Unie of Brits-Indië).
Gegevens & broncode
De bewerkte dataset (2.101 records) en de volledige broncode van kaart en pijplijn zijn vrij te gebruiken.
Colofon
Kaart en visualisatie: Alan Moss. Kaartmateriaal © OpenStreetMap-bijdragers en CARTO. Gegevens: Nationaal Archief, index Engelandvaarders 1940–1945.
Onderdeel van een reeks archiefkaarten op alanmoss.nl.